خواجه نصير الدين الطوسي ( مترجم : شاهرودى )

119

جواهر الفرائض در ارث با ترجمه فارسى ( فارسى ) قسمت 2

--> 2 - ثلث ؛ كه عدد « 4 » است . 3 - ربع ؛ كه عدد « 3 » است . 4 - سدس ؛ كه عدد « 2 » است . كه مجموع آنها « 15 » مىشود كه از « 12 » سه رقم بيشتر است . عدد ناقص : عبارت است از عدد منطقى كه وقتى اجزاى كسرى آن را با هم جمع مىكنيم كمتر از آن عدد باشند ؛ مانند عدد « 9 » كه اجزاى كسرى آن دو تاست : 1 - ثُلث ؛ كه عدد « 3 » است . 2 - تُسع ؛ كه عدد « 1 » است . كه مجموع آنها « 4 » مىشود كه از عدد « 9 » پنج عدد كمتر است . تقسيمات ديگرى نيز براى عدد وجود دارد كه شيخ الرئيس در كتاب شفاء و مرحوم‌شيخ غياث الدين در مفتاح الحساب آورده‌اند يكى از آن تقسيمات عبارت است از تقسيم عدد به مفرد و مركب . عدد مفرد : آن است كه فقط داراى يك مرتبه باشد ؛ مانند اعداد آحاد چون « 4 » ، وعشرات چون « 40 » ، و م‌آت ، نظير « 400 » ، و ألوف مانند « 4000 » . عدد مركب : آن است كه داراى دو مرتبه يا بيشتر باشد مانند تركيب آحاد با عشرات چون تركيب « 2 » با « 10 » كه « 12 » مىشود . و مانند تركيب عشرات با م‌آت مثل تركيب « 13 » با « 300 » كه « 313 » مىشود . 5 ) مطلب پنجم : تقسيمات كسر : براى كسر نيز اقسامى وجود دارد كه مرحوم شيخ بهايى در رساله خود به آن اشاره مىكند : « ثم الكسر إمّا مُنطق و هو الكسور التسعة المشهورة ، أو أصمّ ؛ و لايمكن التعبير عنه إلاّ بالجزء . و كلّ واحد منهما إمّا مفرد كالثلث و جزء من أحد عشر ، أو مكرّر كا لثُلثين و جز ئين من أحد عشر ، أو مضاف كنصف السُدس ، و جزء من أحد عشر من جزء من ثلاثة عشر أو معطوف كالنصف و الثلث ، و جزء من أحد عشر و جزء من ثلاثة عشر » . توضيح مطلب : كسر يا منطق است و آن عبارت است از كسور نه گانه مشهور كه عبارتند ا ز : 2 3 4 5 6 7 8 9 10 و يا اصمّ است كه دراصطلاح حساب از كسر أصمّ به « جزء » تعبير مىشود و اصلاً از آن با هيچ